Flora Brovina

Flora Brovina (30 shtator 1949 – 15 shtator 2026) ishte një grua e jashtëzakonshme që mishëroi në vetë trupin dhe shpirtin e saj tre thirrje të mëdha: mjekësia, poezia dhe rezistenca. E lindur në Skenderaj, në zemër të Drenicës, dhe e rritur në Prishtinë, ajo i kushtoi jetën e saj fëmijëve, grave dhe atdheut me një përkushtim që nuk u trondit as edhe kur e pagoi me liri. Flora mbaroi specializimin në pediatri në Universitetin e Zagrebit dhe u kthye në Kosovë, ku punoi fillimisht si gazetare në gazetën Rilindja, pastaj si mjeke pediatre në Spitalin e Përgjithshëm të Prishtinës. Krahas mjekësisë, ajo shkruante poezi — vëllime lirike që hulumtonin femërinë, nënësinë, dhimbjen, lirinë dhe rezistencën. Tre vëllimet e saj — "Vërma emrin tim" (1973), "Bimë e zë" (1979) dhe "Mat e çmat" (1995) — e vendosën ndër zërat më të veçantë të letërsisë shqipe. Gjatë shtypjes brutale nën regjimin e Millosheviqit, Flora themeloi në vitin 1992 Lidhjen e Gruas Shqiptare, duke organizuar ndihma humanitare dhe duke mbrojtur të drejtat e grave dhe fëmijëve. Kur shpërtheu lufta, ajo mbeti në Prishtinë dhe hapi klinika të fshehta nëpër shtëpi private, ku ndihmoi gratë shqiptare të lindnin fëmijë dhe dha strehë e kujdes rreth 25 fëmijëve jetimë. Më 20 prill 1999, paramilitarët serbë e rrëmbyen nga shtëpia e saj. Gjykata e Nishit e dënoi me 12 vjet burg për "terrorizëm" — një dënim që komuniteti ndërkombëtar e quajti menjëherë të padrejtë. PEN America, organizatat e të drejtave të njeriut dhe institucionet europiane u ngritën në mbrojtje të saj. Pas rreth 19 muajsh burg, ajo u lirua më 1 nëntor 2000, pasi rënia e regjimit të Millosheviçit i hapi dyert e qelisë. Me kthimin e saj në Kosovë, Flora themeloi një jetimore me mbështetjen e Oxfam-it, u kandidua për Presidente e Kosovës (2001) dhe shërbeu si deputete në Kuvendin e Kosovës për gjashtë legjislatura radhazi (2001–2019). Më 17 shkurt 2008, ajo ishte ndër nënshkrueset e Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës. Ndërkombëtarisht u njoh me çmimin Tucholsky të PEN-it Suedez (1999), çmimin PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write (2000), çmimin e Fondacionit Heinrich Böll për të Drejta të Njeriut dhe Çmimin e Paqes të Mijëvjeçarit të OKB-së (2001). Flora Brovina ndërroi jetë më 15 shtator 2026, në moshën 76 vjeç, duke lënë pas një trashëgimi që bashkon shëndetin, artin dhe dinjitetin njerëzor.