Xosé Manuel Beiras Torrado

Xosé Manuel Hixinio Beiras Torrado naceu o 7 de abril de 1936 en Santiago de Compostela, Galicia, no seo dunha familia de mercadores con honda tradición galeguista. O seu pai, Manuel Beiras García, militante do Partido Galeguista, mantivo a fidelidade aos ideais republicanos tras a Guerra Civil e confioulle a educación do seu fillo a Jesús Pereira, un vello mestre republicano cara ao cal Xosé Manuel gardou devoción toda a vida. Nos anos cincuenta, as elites nacionalistas enviárono a París cunha bolsa, vislumbrándoo como un futuro líder da Galicia democrática. Alí estudou na Universidade da Sorbona (1957–1960), onde abrazou o marxismo e descubriu o concepto de "colonialismo interno" a través de pensadores como Robèrt Lafont. Completou a súa formación na London School of Economics (1961) e doutorouse na Universidade de Santiago de Compostela, obtendo o Premio Extraordinario de Doutoramento en 1970. En 1963, co-fundou o clandestino Partido Socialista Galego (PSG) e exerceu como secretario xeral (1971–1977). A súa etapa máis brillante como líder político chegou co Bloque Nacionalista Galego, que fundou en 1982 e encabezou durante case tres décadas. Baixo a súa guía, o BNG medrou dun único deputado en 1985 a dezoito en 1997, converténdose na segunda forza do Parlamento Galego con case o 25% do electorado. Coñecido pola súa oratoria maxistral, polo seu uso teatral do silencio e pola súa lingua afiada, foi un parlamentario inesquecible. En 1993, protagonizou o lendario "zapatazo" —golpear o seu escano coa zapatilla en protesta pola reforma electoral de Manuel Fraga— nun acto que exemplificou a súa rebeldía. Fóra das institucións, Beiras era un intelectual comprometido: publicou obras fundamentais sobre a economía galega, traduciu ao galego a Albert Camus e outros clásicos franceses, e foi membro da Real Academia Galega. Tamén foi pioneiro en visibilizar a saúde mental na política española, falando con valente sinceridade da depresión que padeceu tras a súa primeira ruptura matrimonial. Os seus últimos e máis plenos anos os viviu en A Reboraina, en Brión, xunto á pintora Aurora "Aurichu" Pereira Carballo, filla do mestre que o formara de neno. A morte de Aurichu en novembro de 2023 afectouno profundamente. Faleceu en paz na súa casa de A Reboraina o 8 de outubro de 2026, aos 90 anos. Quen o coñecía di que "se deixou ir". Deixa atrás dúas xeracións de galegos e galegas marcadas polo seu coraxe, a súa lucidez e o seu amor incondicional por Galicia.